"Er is aanbod genoeg maar het vinden van de ervaren professional die je zou willen blijkt lastig. Gemiddeld solliciteert men zo'n 2 tot 3 niveaus te hoog, maar in deze markt wordt dat blijkbaar nog steeds geaccepteerd. De IT-bubble neemt weer grote vormen aan." Deze omschrijving van een van de respondenten typeert de IT arbeidsmarkt van de laatste jaren. Inmiddels heeft de financiële crisis een flinke impact gehad op de economische vooruitzichten. 'De broekriem aanhalen' is weer het devies en ook IT zal zijn bijdrage moeten leveren. De vraag is in hoeverre dit alles effect heeft op de overspannen arbeidsmarkt. In het jaarlijkse DigitalBoardroom trendonderzoek hebben we ruim 160 IT-managers in diverse sectoren gevraagd hun visie te geven op de huidige ontwikkelingen. Drie observaties komen daarbij duidelijk naar voren.

1. Kredietcrisis biedt welkome afkoeling
De service providers hebben een zware periode voor de boeg als zij voornamelijk afhankelijk zijn van detachering. Nu verscheidene IT-projecten worden stopgezet of uitgesteld, gaan de externen er als eerste uit. Uit het onderzoek van oktober jl. blijkt dat 44 procent van de onderzochte organisaties minder gebruik zal gaan maken van detachering. De tarieven komen na jarenlange stijgingen onder druk te staan en verscheidene leveranciers hebben al een vacaturestop afgekondigd. Daar komt bij dat de markt flexibeler is geworden door de intrede van de zelfstandige zonder personeel, de ZZP'er. Ook ZZP'ers zullen het iets lastiger gaan krijgen, maar door hun lagere uurtarieven hebben zij een belangrijk voordeel. Bovendien zijn het vaak professionals met de nodige ervaring die altijd wel ergens aan de slag kunnen. Het is dus niet de verwachting dat ZZP'ers massaal hun zelfstandige positie inruilen voor een vaste baan. Want, zo geeft een respondent aan: "Mijn visie op de IT-arbeidsmarkt is dat deze op lange termijn steeds meer een 'ZZP-economie' wordt, waarbij dienstverlenende organisaties hun traditionele bestand steeds verder zullen inkrimpen en een 'vast bestand' van ZZP'ers aanhouden voor projecten." Kortom, de grote service providers krijgen de zwaarste klappen te verduren.

De kredietcrisis zal echter niet zo’n impact hebben op de IT-arbeidsmarkt als het geval was na het barsten van de IT-bubble in 2001. Door de moeite die het kost om de juiste professionals aan te trekken hebben bedrijven soms meer externe dan interne IT'ers rondlopen. Veel organisaties beschouwen dit als een ongewenste situatie. Ongeveer een kwart van de organisaties is op zoek naar uitbreiding van de eigen IT-organisatie. Als professionals al gedwongen zijn te vertrekken bij hun huidige werkgever, dan worden zij elders met open armen ontvangen. Overheidsorganisaties kunnen baat hebben bij krimpende IT-organisaties in het bedrijfsleven: “De kredietcrisis kan een oplossing zijn voor ons tekort aan goede IT'ers. De overheid wordt weer een vangnet voor mensen uit het bedrijfsleven." Iedereen is het er over eens dat er een structureel tekort zal blijven aan goed, gekwalificeerd IT-personeel op de lange termijn.

2. Tekort spitst zich toe op specialisme en ervaring Ondanks deze afkoeling van de arbeidsmarkt op de korte termijn, zal het tekort voor specialisten met specifieke ervaring blijven bestaan. Een manager typeert de situatie als volgt: "Ik ken geen andere branche waar projecten zo structureel uit de hand lopen als in de IT-wereld. Een belangrijke oorzaak hiervoor is dat te laag gekwalificeerd personeel te snel doorstroomt. De 'senior' projectmanager met 2 jaar ervaring is wat mij betreft geen contradictie meer, maar aan de orde van de dag." Organisaties hebben grote moeite met het vinden van mensen met ervaring en de juiste skills, met name aan de kant van de bedrijfsprocessen. Ook het vinden van goede pakketspecialisten, zoals die voor SAP, blijkt steeds moeilijker. Een manager geeft aan: "Er komen steeds meer generalisten, wat nodig is, maar de verhoudingen moeten wel 'gezond' blijven. De echte experts zijn lastig te vinden, veel mensen beheersen slechts de basis." Een groot deel van het probleem is dat het aanbod van afgestudeerde IT-professionals al jaren daalt, terwijl de vraag alleen maar toeneemt. Veel managers onderschrijven dit probleem en denken aan andere oplossingen: "Meer dan ooit zullen we initiatieven moeten ontplooien om onze eigen mensen op te leiden." "Voor de toekomst staan wij meer open om ervaren business medewerkers met bijvoorbeeld een financiële of logistieke achtergrond op te leiden voor IT functies." Daarnaast zullen organisaties steeds meer de focus moeten leggen op het behouden van de oudere garde IT-experts die zeer ervaren zijn. Zeker als zij de ontwikkelingen nog goed kunnen bijbenen en flexibel zijn qua inzet. Juist deze groep kan jonge instromers en medewerkers met relatief weinig ervaring begeleiden.

3. Skillset IT-er verandert
Voor veel organisaties is het structurele gebrek aan beschikbare ervaring en specialisme tevens een belangrijke drive om steeds meer IT uit te besteden. Ongeveer 40 procent van de deelnemende organisaties geeft aan dat ze verwachten meer uit te gaan besteden op het gebied van infrastructuur en applicatiebeheer. Bij werkplekbeheer ligt dit percentage met 32 procent iets lager. De trend naar meer outsourcing is dan ook relatief conjunctuurongevoelig, wat goed nieuws is voor de service providers die hun detacheringsomzet zien dalen. Daarnaast worden harde, technische skills in toenemende mate geoffshored naar lagelonenlanden waardoor de meer 'commodity rollen' in Nederland steeds meer zullen gaan verdwijnen. Deze ontwikkeling heeft voor organisaties die hun IT (gedeeltelijk) uitbesteden een duidelijke impact op de rol van de IT'er. Een manager formuleert het als volgt: “De IT'ers die wij nodig hebben zijn communicators met kennis van bedrijfsprocessen en bezitten de skills en affiniteit om dit om te zetten in consistente IT requirements." Met name de inrichting van de 'retained organisation' zorgt voor problemen. Als supply- of demandmanager moet je je kunnen bewegen op het snijvlak tussen business en IT en een brug kunnen slaan tussen de eigen IT-organisatie en de service providers. De gemiddelde programmeur of systeembeheerder beschikt niet over de juiste skillset om een dergelijke positie adequaat te kunnen vervullen en de vraag is of ze dat zouden moeten willen. Aan mensen die wel over de juiste competenties beschikken om een dergelijke regiefunctie te vervullen is een groot tekort. Het gebrek aan opleidingen voor deze rollen helpt hierbij ook niet. Het is zaak om dit zo snel mogelijk op te pakken, want deze krapte belemmert de veranderende rol van IT. Als organisaties verwachten dat technologie direct moet bijdragen aan bedrijfsresultaten dan is het zaak dat er voldoende competente mensen zijn die hier actief op kunnen sturen. Het huidige klimaat kan helpen om de benodigde veranderingen versneld tot stand te brengen.